Half maart was Lausanne het kloppend hart van organisaties en professionals die clownerie en spel inzetten in de zorg. Tijdens de Healthcare Clowning International Meeting (HCIM) 2026 kwamen 684 deelnemers uit 46 landen samen met één gedeelde ambitie: zorg menselijker maken via verbeelding en ontmoeting. Ook Cliniclowns België was er natuurlijk bij, en gaf er een inspirerende workshop.
Clownerie en zorg dichter bij elkaar
Met 139 presentaties en workshops bood HCIM 2026 een rijk programma waarin nieuwe vormen van samenwerking tussen clowns in de zorg, geneeskunde en wetenschap volop ontdekt werden. Het congres groeide uit tot een plek van uitwisseling, reflectie en inspiratie. ‘Deze editie zat boordevol energie en dialoog. Ze creëerde ruimte om verbindingen te leggen over grenzen en disciplines heen, en om de rol van kunst en spel in de zorg opnieuw te definiëren’, zegt Miriam Bass Costantini, projectleider van HCIM 2026.
Het onderstreept een duidelijke evolutie: artistieke activiteiten in de zorg winnen aan erkenning en professionalisering, en worden steeds vaker gezien als een volwaardige aanvulling binnen het zorgtraject.
Cliniclowns in actie in de psychiatrie
Ook Cliniclowns droeg actief bij aan deze internationale uitwisseling. Onze clowns Filou (Bart), Bizou (Katrijn) en Biscuit (Thierry) gaven er een workshop rond spelen in een psychiatrische ziekenhuiscontext. Saartje, artistiek leider van Cliniclowns Belgium, vertelt:
‘Wat centraal stond? Het creëren van een veilige speelruimte waarin kinderen opnieuw verbinding kunnen maken — met zichzelf, met de clown en met hun omgeving. Die veiligheid begint natuurlijk al vóór het spel: door een sterke samenwerking met het zorgteam, door vaste bezoekmomenten en duidelijke afspraken, en door een zorgvuldige briefing en nabespreking. Binnen die veilige structuur ontstaat ruimte voor vrijheid. Rituelen en herkenbaarheid — zoals een vaste speelzone of terugkerende spelelementen — geven houvast, terwijl herhaling juist uitnodigt tot verdieping.’
‘Met de workshop wilden we vooral nog eens benadrukken hoe essentieel het is om het kind los te zien van zijn of haar diagnose. We vinden het zó belangrijk om elk kind te benaderen in het hier en nu, met aandacht voor zijn of haar unieke beleving en mogelijkheden. Tegelijk helpt kennis van bijvoorbeeld ADHD, autisme of hechtingsproblemen ons natuurlijk enorm om het spel beter af te stemmen.’
‘Ons spel zelf zetten we bewust en doelgericht in: met alle zintuigen, met eenvoudige materialen zoals instrumenten of voelobjecten, en altijd met ruimte om te verdwalen én terug te keren. We draaien de rollen ook om: niet het kind moet ‘meedoen’, maar de clown stelt zich kwetsbaar en nieuwsgierig op. Door ‘niet te weten’ en soms zelfs geen logica te volgen, ontstaat er ruimte waarin het kind zelf betekenis geeft en de regie kan nemen.
Wat namen Cliniclowns Filou, Bizou & Biscuit mee naar huis?
Katrijn, Bart & Thierry: ‘Het was heel fijn om te zien dat er zoveel interesse was: onze workshop zat vol, én bleek een succes. In het begin lieten we de deelnemers enkele typische gedragingen van kinderen in de psychiatrie naspelen en beleven: knuffelen, angstig zijn, op en neer springen, … terwijl wij in onze clownsrol zaten of een begeleider speelden. Dat spel was het startschot voor een boel vragen van het publiek.’
‘Het gaf ons de kans om spontaan veel te vertellen over ons werk in het UKJA (Universitaire Kinder- en Jeugdpsychiatrie Antwerpen) en La Petite Maison in Chastre. In het UKJA spelen we voor kleuters, die er ambulant of langer verblijven. Vaak doen we daar een improvisatiespel, één op één met het kindje en een begeleider. In Chastres spelen we ook voor lagereschoolkinderen tot zo’n 14 jaar; die kinderen verblijven er een gans schooljaar. Daar geven we maandelijks een kleine voorstelling rond één specifiek thema voor een groepje kinderen.’
‘Wat opviel: er was veel nieuwsgierigheid naar en bewondering voor de relatie die wij als Cliniclowns intussen hebben opgebouwd met de begeleiding en het personeel in de kinderpsychiatrie. Die samenwerking en dat contact is echt cruciaal alvorens we kunnen spelen. Veel dingen verlopen er anders dan op een gewone kinderafdeling: zelfs de briefing – die doen we in de psychiatrie ervoor én erna. Het clownsspel daar is echt een deel van het observatiemateriaal en belandt dus ook vaak in het dossier van de kinderen.’
‘De focus van dit congres lag op de toekomst van clowns in de zorg om een volwaardige partner in het zorgteam te worden. Veel méér dan een nice to have of pure afleiding: een vaste ‘partner in care’. Iets wat wij als Cliniclowns al zijn in de kinderpsychiatrie, maar waarnaar veel ziekenhuizen nog hun eerste stappen zetten.’
‘Een uitdaging die we zagen voor de organisatie: nog meer onderzoek doen naar het evidence-based effect van ons clownsspel, ook in de kinderpsychiatrie. Er waren veel onderzoekers op het congres: hun wetenschappelijk werk is voor clowns in een zorgcontext heel belangrijk om ziekenhuizen te kunnen overtuigen van onze kracht. Eens overhaald, staan ze sneller open om ons te integreren in hun zorgteam. Kwaliteit van de zorg stijgt door onze inbreng rond emotieregulatie, angstvermindering, etc. We helpen voorkomen dat kinderen trauma’s oplopen in een ziekenhuis en zetten hen even terug in hun kracht.’
‘Zo fijn om de organisatie van een echt clowns-congres te zien: met leuke, ontspannen momenten tussen serieuze, inhoudelijke workshops en lezingen. Er werd gejodeld, gedanst, maar ook hard gewerkt.’
– Katrijn a.k.a. clown Bizou
Clownsspel in de zorg: wetenschappelijk bewezen
Gelukkig ging er op het congres al veel aandacht naar wetenschappelijke studies over de impact van clownsinterventies op gehospitaliseerde kinderen.
Zo onderzocht o.a. neurowetenschapper Solange Denervaud, in samenwerking met de Giggle Doctors van de Theodora Foundation, wat er gebeurt in het brein van kinderen tijdens clownbezoekjes in het ziekenhuis. Met MRI-scans kon zij aantonen dat deze interacties meetbare effecten hebben op zowel emotionele als cognitieve processen.
De resultaten bewijzen wat organisaties zoals Cliniclowns al jaren in de praktijk ervaren: dat spel en verbeelding een cruciale rol spelen in het welzijn van kinderen. Tegelijk betekent dit onderzoek een belangrijke stap richting verdere wetenschappelijke erkenning van kunst in de zorg.
HCIM in cijfers
HCIM 2026 maakte ook duidelijk hoe breed en divers het veld vandaag is. De deelnemers kwamen uit 46 verschillende landen en vertegenwoordigden uiteenlopende profielen:
- 47% zorgkunstenaars
- 37% management- en administratieve profielen
- 8% zorgprofessionals
- 8% onderzoekers
Die mix zorgt voor een enorme kruisbestuiving en opent nieuwe perspectieven op samenwerking. Met 139 sessies en 142 betrokken organisaties werd opnieuw bevestigd dat clownerie in de zorg geen niche meer is, maar een groeiende internationale beweging.
(Gemeenschappelijke) missie geslaagd!
Onze slotconclusie over het HCIM-congres in Lausanne? ‘Het was een fantastische editie: heel leerrijk, inspirerend en verbindend’, zegt Saartje. ‘Onze workshop werd ook bijzonder goed onthaald en sloot mooi aan bij de bredere thema’s die internationaal leven. Ik ben bovendien heel blij dat we met het thema ‘clownen in de psychiatrie’ naar het HCIM gekomen zijn: het is een niche, en met meer dan 20 jaar ervaring mogen we fier zijn op de rol die we ook in dit type zorgtraject kunnen spelen’
Ook Jan en André Poulie, oprichters van de Theodora Foundation, zijn in de wolken na HCIM 2026: ‘Voor ons is deze conferentie het resultaat van bijna 40 jaar werk om organisaties van professionele performers in de zorg te ontwikkelen en te professionaliseren. Het is geweldig om zoveel mensen van over de hele wereld samen te zien bouwen aan een meer menselijke gezondheidszorg.’
Benieuwd naar de sfeer van het congres of wil je meer weten over HCIM 2026? Neem zeker een kijkje op hun website.